Schoon wassen, vuile leugens
Over greenwashing in de wasmiddelenbranche — en wat je er zelf aan kunt doen
Na het eerdere artikel over glyfosaat in wasmiddel hangt er nu weer een stukje “vuile was buiten”. Het irriteert me al een tijdje — eigenlijk sinds de aflevering van de Keuringsdienst van Waren. Je denkt iets goed te doen en gaat over naar “natuurlijke” plasticvrije wasstrips. Maar helaas, ook daar is weer een flinke portie greenwashing aan de hand. Laten we er eens induiken en het eenvoudig uitleggen.
Dit artikel is lang. Maar ik beloof je: het is de moeite waard om het uit te lezen. Want aan het eind ligt er een super recept dat je makkelijk zelf kunt maken — en dat ook nog eens veel minder kost. 😊
1. ‘Plasticvrije’ wasstrips en pods?
Wasstrips zijn de afgelopen jaren enorm populair geworden. En het klinkt goed toch? Een makkelijk klein kartonnen doosje. Geen grote zware flessen of pakken in je boodschappentas. Je kunt zelf een abonnement afsluiten en dan komt het makkelijk door je brievenbus. Een velletje in je was en hoppa — schoon en lekker ruikend. En voor de milieubewuste mens: zonder plastic en zonder glyfosaat. Dit klinkt echt fantastisch toch?
Maar in december 2025 deed Keuringsdienst van Waarde iets wat ik niet meer vergeet: ze lieten dertien verschillende merken wasstrips testen door plasticexpert Katja Loos. De uitkomst? Alle dertien bevatten polyvinylalcohol — afgekort PVA. Gemiddeld voor 60% van hun gewicht.
PVA is een synthetisch polymeer. Gemaakt van aardolie. Kortom: het is plastic. PVA lost op in water — en precies daardoor gelden de EU-regels voor plastic niet.
Oh, en trouwens — het begon niet met die velletjes hoor. Het begon met de fijne pods: die wasmiddelballetjes (en vaatwasserblokjes) met zo’n velletje eromheen. Die zijn geïntroduceerd in 2012 — dus ruim een decennium op de markt. Ja, dat omhulsel is ook gewoon PVA. Plastic, dus.
2. Oplossen ≠ verdwijnen
En voordat we nu denken “het lost op, dus geen probleem” — laten we even verder kijken. PVA lost op en gaat via het riool naar de zuivering. Daar gaat het er wel uit… toch?
Helaas niet. Onderzoek laat zien dat slechts 32% van de PVA wordt afgebroken in de waterzuivering. De bacteriën hebben te weinig tijd om het op te ruimen. De resterende 68% belandt rechtstreeks in het oppervlaktewater — onze rivieren, sloten, en uiteindelijk de zee. En dit is in het beste geval. Meestal wordt er nog minder afgebroken door andere temperaturen, een andere zuurgraad van het afvalwater enzovoort. Het opgeloste PVA valt dan alsnog uiteen in vaste microplasticdeeltjes. Het probleem verdwijnt niet. Het verplaatst zich gewoon.
3. De fles die ‘gerecycled wordt’
Goed, dan maar gewoon vloeibaar wasmiddel in een plastic fles. Klinkt minder hip, maar je gooit de fles toch in de plasticbak, en dan wordt het gerecycled?
In 2022 werd in Nederland 52% van al het ingezamelde plastic verbrand — en dat was een stijging ten opzichte van voorgaande jaren. Maar zelfs de flessen die wél in de recyclingstroom belanden, zijn niet veilig: de gekleurde wikkel om de fles is vaak van een ander plastictype. De sorteermachine raakt daardoor in de war en de fles belandt alsnog in de verbrandingsoven.
En zelfs als recycling lukt, is het resultaat vaak ‘downcycling’ naar bermpaaltjes of opvulmateriaal — en ook dat belandt uiteindelijk in de verbrandingsoven of het milieu.
4. Maar het waspoeder dan? (Nu wordt het echt heftig)
Oké, dan nemen we waspoeder. Kartonnen doos, geen PVA, geen plastic fles. Lijkt de veilige keuze. Voor de verpakking: ja. Maar dan de inhoud.
Jaren zestig: wasmiddelen bevatten fosfaten. Effectief voor de was, maar desastreus voor het milieu — ze voedden algen en gaven de Noordzee een algenexplosie. Begin jaren negentig werden fosfaten verboden in Nederland.
De industrie vond vervangers: fosfonaten, EDTA en NTA. Maar helaas zijn sommige van die vervangers schadelijker voor het milieu dan de fosfaten zelf. EDTA bindt zich aan zware metalen in slib. NTA is als kankerverwekkend geclassificeerd. En fosfonaten? Die zijn nog steeds gewoon toegestaan in Europa — met een maximum van 0,5 gram per wasbeurt. Maar liefst 80% van de wasmiddelen in de supermarkt bevat ze nog steeds.
En dan het glyfosaatverband (glyfosaat — de werkzame stof in onder andere “Roundup”). Nadat ik dit artikel in 2024 schreef, kwamen er reacties die mij aan het denken zetten. Tolkamp en Hofman-Caris concludeerden dat circa 85% van de polyfosfonaten in het milieu afkomstig is van bestrijdingsmiddelen en slechts 15% van andere bronnen zoals wasmiddelen. In Nederland is die bijdrage van wasmiddelen waarschijnlijk nog lager, omdat onze standaard waterzuivering geen UV-licht of ozon gebruikt.
Dus nee — wasmiddel is waarschijnlijk niet de grootste bron van glyfosaat in ons water. Maar we mogen onszelf nog steeds de vraag stellen: waarom gebruiken we überhaupt producten met fantastische marketingslogans met stoffen die in het milieu worden omgezet in iets wat we er juist uit proberen te houden?
5. Het systeem van verborgen vervuiling
Wat me het meest raakt aan dit alles is niet één schandaal. Het is het patroon. Er wordt iets verboden en de industrie stopt er iets anders in dat bijna nog slechter is. En wij hobbelen er door mooie reclames en slogans snel achteraan en kopen het massaal. Want het is makkelijk, snel en ruikt lekker! En ja, ik ben daar zeker zelf ook schuldig aan.
Uiteindelijk weet je dit soort dingen niet als consument en je vertrouwt erop dat de regelgeving dit soort misstanden tegengaat. Maar als je uitgaat van “wat niet mag” in plaats van “wat wel mag”, kun je de gaten in regelgeving blijven dichten en zal er altijd wel een maas overblijven.
| Wasstrips | Geen plastic fles ✓, maar 60% PVA — 68% daarvan overleeft de waterzuivering |
|---|---|
| Waspods | Zelfde PVA-omhulsel, al sinds 2012 op grote schaal gebruikt |
| Vloeibaar wasmiddel | Plastic fles — 52% verbrand, fosfonaten, EDTA en NTA via riool |
| Waspoeder | Kan in karton ✓, maar let op de ingrediënten — fosfonaten, EDTA of NTA komen er vaak in voor |
| Zelfgemaakt (zeep) | 100% biologisch afbreekbaar, geen PVA of fosfonaten ✓ |
6. En nu het goede nieuws 🌿
Na al dit sombere nieuws is er echt goed nieuws. Waspoeder bestaat nog steeds — in duurzame kartonnen dozen, maar let op: ook waspoeder kan fosfonaten bevatten. Gelukkig bestaan er ook duurzamere varianten zonder. Check de ingrediëntenlijst of kies voor een product met het Europees Ecolabel — dat beperkt deze stoffen streng. Het is beter om de meest duurzame variant te kiezen dan te denken “ik kan toch niets bijdragen”.
Niet alles wat we vroeger hadden is beter 😉 — maar zeep bestaat al honderden jaren. En je kunt in ongeveer 10 minuten zelf je wasmiddel maken. Met Marseille zeep — gemaakt van minimaal 72% olijfolie, zonder palmolie, zonder synthetische toevoegingen. Volledig biologisch afbreekbaar. Geen PVA, geen fosfonaten, geen EDTA.
Het recept (5 liter, goed voor 25–30 wasbeurten)
- 80 gram geraspte Marseille zeep (of zeepvlokken zonder palmolie)
- 100 gram soda (voor witte was; weglaten voor bonte was en delicate stoffen)
- 5 liter heet water
- Optioneel: een paar druppels etherische olie naar keuze
Los de zeep op in 1 liter kokend water. Voeg de rest van het water toe en roer goed. Laat een nacht staan tot het lobbig wordt. Gebruik 150–175 ml per volle trommel.
Kalkzeep: wanneer is het een probleem?
Bij hard water kan zeep reageren met de kalk in het water en een wittige laag achterlaten op kleding of in de machine: kalkzeep. Je herkent het aan een vlekkerig, grijs of stijf gevoel in de stof. Azijn in het wasverzachter-bakje helpt dit te voorkomen: het lost kalkzeep op en houdt je kleding zacht en je machine schoon.
Woon je in een gebied met heel hard water? Voeg dan iets meer soda toe — soda bindt de kalk voordat de zeep dat doet. Let op: gebruik geen azijn als je wastrommel van aluminium is. Test met een magneet: kleven = staal ✓, niet kleven = aluminium → gebruik het recept zonder soda én zonder azijn. Voeg in dat geval citroenzuur toe als alternatief.
Je was lekker laten ruiken?
Gebruik een paar druppels etherische olie op wollen drogerballen in de droger. Of voeg wat etherische olie toe aan het azijn in het wasverzachter-bakje als je op het wasrek droogt.
Wil je meer weten over etherische oliën en het verminderen van je toxische belasting in het dagelijks leven?
Geef je op voor het webinar.
Veelgestelde vragen
Nee. Alle geteste wasstrips bevatten polyvinylalcohol (PVA), gemiddeld 60% van hun gewicht. PVA is een synthetisch polymeer gemaakt van aardolie — dus gewoon plastic. Omdat het oplost in water, valt het buiten de EU-definitie van microplastics. Juridisch mogen fabrikanten het ‘microplasticvrij’ noemen, maar plasticvrij is het niet.
PVA lost op in waswater en gaat via het riool naar de waterzuivering. Daar wordt slechts 32% afgebroken. De overige 68% belandt rechtstreeks in het oppervlaktewater. Onder bepaalde omstandigheden kan het opgeloste PVA alsnog uiteenvallen in vaste microplasticdeeltjes.
Fosfonaten (ATMP, EDTMP, DTPMP) zijn waterontharders die in de jaren negentig de fosfaten vervingen nadat die werden verboden vanwege algengroei. Ze binden kalk en metalen zodat het wasmiddel ook in hard water goed werkt. Helaas breken ze slecht af in het milieu en kunnen ze in waterzuiveringsinstallaties omgezet worden in AMPA, een persistent afbraakproduct.
Glyfosaat zelf zit niet in wasmiddel. Maar de fosfonaten in veel wasmiddelen kunnen in waterzuiveringsinstallaties worden omgezet in AMPA, een stof die chemisch verwant is aan glyfosaat. De grootste bron van glyfosaat in het milieu blijft landbouw en illegaal gebruik in stedelijke gebieden (circa 85%). Wasmiddelen dragen circa 15% bij, mogelijk minder in Nederland door het ontbreken van UV/ozon in onze zuivering.
Rasp 80 gram Marseille zeep (72% olijfolie, geen palmolie) en los op in 1 liter kokend water. Voeg 100 gram soda toe (weglaten voor bonte was) en vul aan tot 5 liter met heet water. Laat een nacht staan tot het lobbig wordt. Gebruik 150–175 ml per volle trommel. Azijn in het wasverzachter-bakje voorkomt kalkzeep — niet gebruiken bij een aluminium wastrommel.
Kalkzeep ontstaat als zeep reageert met kalk in hard water. Je herkent het aan een wittige, stijve of vlekkerige was. Azijn in het wasverzachter-bakje lost dit op. Bij een aluminium wastrommel (magneet blijft niet plakken) gebruik je citroenzuur als alternatief voor azijn.
Zelfgemaakt wasmiddel op basis van Marseille zeep is de meest milieuvriendelijke optie: volledig biologisch afbreekbaar, geen PVA, geen fosfonaten, geen EDTA, kartonnen of geen verpakking. Als zelf maken geen optie is, kies dan een waspoeder met het Europees Ecolabel — dat stelt strenge eisen aan fosfonaten en EDTA.
Tot slot
Greenwashing werkt zolang jij het gelooft. Kennis en zelf uitzoeken is het tegengif.
Check de ingrediëntenlijst van je huidige wasmiddel. Zoek naar fosfonaten (ATMP, EDTMP, DTPMP), EDTA, PVA of Polyvinyl Alcohol. Kies bij voorkeur voor een product met het Europees Ecolabel — dat beperkt deze stoffen streng. Of schakel over op zelfgemaakt wasmiddel. Een blok zeep, wat soda en een avondje koken.
En deel dit artikel gerust. Want de was mag best schoon zijn — maar niet ten koste van alles. 💚
- Keuringsdienst van Waarde (KRO-NCRV), december 2025
- Reclame Code Commissie — Uitspraak Mother’s Earth (2025)
- Schwientek et al., Water Research (2024) — Glyfosaatbronnen in Europese rivieren
- Tolkamp & Hofman-Caris (2024) — Polyfosfonaten in het milieu
- RIVM — Environmental Risk Limits for AMPA (2003)
- IVM/VU Amsterdam — Fosfaatvervangers en milieu-impact
- Plastic Pact NL Monitor 2022
